Một hình ảnh sinh động, một bài hát vui nhộn hay một trò chơi tương tác có thể biến một khái niệm khô khan thành trải nghiệm đáng nhớ. AI giúp người thầy, dù không phải dân thiết kế hay lập trình, tạo ra những học liệu số ấy chỉ bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Mở đầu chương
Học liệu số sinh động là một trong những “vũ khí” mạnh nhất để thu hút sự chú ý và khơi dậy hứng thú của học sinh. Trước đây, việc tự tạo một hình ảnh minh họa đẹp, một đoạn video hay một trò chơi tương tác đòi hỏi kỹ năng thiết kế, dựng phim hoặc lập trình, những thứ nằm ngoài chuyên môn của phần lớn giáo viên. AI tạo sinh đã xóa bỏ rào cản đó: giờ đây, chỉ bằng cách mô tả mong muốn bằng ngôn ngữ tự nhiên, người thầy có thể tạo ra những sản phẩm mà trước kia phải thuê chuyên gia.
Đây là chương thực hành đậm đặc nhất của cuốn sổ tay. Thầy cô sẽ được hướng dẫn từng bước để tạo các loại học liệu số như hình ảnh, âm nhạc, sách tương tác, video, cùng trò chơi và mô phỏng tương tác. Mỗi loại đều có quy trình cụ thể kèm ảnh minh họa. Tinh thần xuyên suốt là AI giúp thầy cô sáng tạo chứ không thay thế thầy cô: công cụ tạo ra chất liệu, còn ý tưởng sư phạm và dấu ấn cá nhân của người thầy mới làm nên giá trị.
Trước khi đi vào kỹ thuật, thầy cô hãy điểm qua những lợi ích mà AI mang lại cho khâu tạo học liệu. Đây cũng là lý do để ta dành thời gian làm quen với các công cụ này:
- Tiết kiệm thời gian: tạo hình ảnh, video hay trò chơi trong vài phút thay vì vài giờ.
- Trực quan hóa khái niệm trừu tượng: minh họa những quy trình, hiện tượng khó quan sát hoặc khó tìm hình ảnh thực tế.
- Học sinh hứng thú hơn: nội dung đa phương tiện và tương tác làm giảm sự nhàm chán của lớp học truyền thống.
- Rèn năng lực số cho học sinh: khi cho các em cùng tạo sản phẩm, thầy cô đồng thời phát triển năng lực số và sáng tạo cho học sinh.
- Phần lớn công cụ miễn phí: nhiều nền tảng có gói miễn phí hoặc ưu đãi giáo dục, phù hợp với điều kiện nhà trường.
4.1. Tạo hình ảnh minh họa bài học
Hình ảnh là loại học liệu số dễ tạo và hữu ích trong nhiều bài học. Một số công cụ phổ biến gồm ChatGPT với khả năng tạo và chỉnh sửa hình ảnh hàng đầu bằng Image 2, Canva AI tiện khi cần chèn trực tiếp vào poster hoặc slide, và Google Gemini với mô hình tạo ảnh rất tốt bằng Nano Banana. Với người mới, thầy cô nên bắt đầu từ ChatGPT hoặc Canva AI vì dễ thao tác, phù hợp để tạo nhanh tranh minh họa, poster, flashcard hoặc hình ảnh gợi mở cho bài học.
Những lưu ý quan trọng khi dùng ảnh AI
- Không dùng ảnh người thật nếu chưa được cho phép, và tránh tạo ảnh mô phỏng khuôn mặt người có thật.
- Nên chọn phong cách dễ nhận biết là ảnh minh họa, chẳng hạn như hoạt hình, infographic hoặc tranh vẽ, để tránh gây hiểu lầm là ảnh thật.
- Tránh yêu cầu AI sao chép phong cách quá đặc trưng của một họa sĩ, thương hiệu hoặc nhân vật có bản quyền.
- Viết mô tả bằng ngôn ngữ an toàn, phù hợp với môi trường giáo dục và lứa tuổi học sinh.
- Luôn kiểm tra lại hình ảnh trước khi sử dụng, đặc biệt là chữ trong ảnh, chi tiết khoa học, bản đồ, biểu đồ, nhân vật lịch sử hoặc nội dung nhạy cảm.
Phương pháp 1: Tạo ảnh trực tiếp từ câu lệnh (prompt)
Một câu lệnh tạo ảnh hiệu quả thường gồm bốn thành phần: chủ thể chính (đối tượng muốn tạo), hành động hoặc bối cảnh (đang làm gì, ở đâu), phong cách (hình dựng 3D, đồ họa thông tin, hoạt hình hoặc ảnh chân thực) và chi tiết bổ sung (ánh sáng, góc nhìn, màu sắc chủ đạo).
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Tạo một hình ảnh minh hoạ giáo dục cho Chuyên đề học tập Địa lí 10 về chủ đề “biến đổi khí hậu”. Phong cách infographic hiện đại, nền trắng, màu sắc rõ ràng. Thể hiện nguyên nhân do gia tăng khí nhà kính, một số nguồn phát thải, các biểu hiện như nhiệt độ tăng, băng tan, mực nước biển dâng, thiên tai cực đoan, cùng một vài giải pháp ứng phó. Có nhãn tiếng Việt ngắn gọn, bố cục khoa học, phù hợp đưa vào slide bài giảng.
Kết quả trả về từ AI:
Phương pháp 2: Kỹ thuật câu lệnh đảo ngược từ hình ảnh tham chiếu
Đây là kỹ thuật học cách viết câu lệnh từ chính những hình ảnh, sơ đồ đẹp có sẵn của thầy cô hoặc được tạo bởi AI trước đó. Thay vì bắt đầu từ trang giấy trắng, thầy cô dùng một hình ảnh tham khảo để AI phân tích bố cục, phong cách, ánh sáng, màu sắc và chi tiết thị giác, sau đó gợi ý một câu lệnh có thể tạo ra hình ảnh tương tự.
Cách làm cơ bản gồm ba bước:
- Sử dụng một hình ảnh chất lượng cao đã có làm tham chiếu. Mở một công cụ AI có khả năng “nhìn” và phân tích hình ảnh, chẳng hạn như ChatGPT hoặc Gemini, rồi tải hình ảnh đó lên. Yêu cầu AI phân tích hình ảnh và viết lại thành một câu lệnh tạo ảnh chi tiết.
Ảnh ví dụ tham chiếu để thực hành:
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy phân tích hình ảnh này về bố cục, cách chia bước, phong cách minh hoạ, màu sắc và cách trình bày thông tin. Sau đó viết một prompt chi tiết để có thể tạo ra một hình ảnh tương tự.
Giao diện khi thực hành với ChatGPT:
Kết quả trả về từ AI:
- Yêu cầu AI điều chỉnh các chi tiết như mong muốn trong ảnh mới.
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy sửa prompt trên để nội dung không còn là quy trình xử lý nước thải mà chuyển thành quy trình xử lý sâu bệnh trong nông nghiệp. Giữ cách trình bày rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp làm hình minh hoạ giáo dục.
Kết quả trả về từ AI:
- Sau đó thầy cô kiểm tra các thông tin trong prompt tạo ảnh mới xem có phù hợp chưa, và điều chỉnh thêm nếu cần, rồi yêu cầu AI tạo ảnh mới
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy tạo ảnh mới dựa trên prompt này.
Kết quả trả về từ AI:
Như vậy là từ một ảnh tham chiếu về Quy trình xử lý nước thải, chúng ta đã tạo được ảnh minh hoạ cho Quy trình xử lý sâu bệnh với cấu trúc tương tự nhưng các chi tiết được điều chỉnh phù hợp.
Phương pháp 3: Kỹ thuật biến ảnh phác thảo thành ảnh chân thật
Ngoài hai phương pháp trên, thầy cô và học sinh có thể bắt đầu từ một bản phác thảo đơn giản trên giấy, bảng hoặc máy tính, sau đó dùng AI để biến bản vẽ đó thành hình ảnh hoàn chỉnh.
Cách làm cơ bản gồm hai bước như sau:
- Vẽ phác thảo ý tưởng bằng tay hoặc trên máy tính, thể hiện các thành phần chính của hình ảnh.
Ảnh ví dụ để thực hành (do một giáo viên tham gia chương trình tập huấn năm 2025 phác thảo):
- Tải ảnh phác thảo lên công cụ AI có khả năng tạo hoặc chỉnh sửa ảnh từ ảnh đầu vào như ChatGPT. Viết yêu cầu để AI giữ bố cục chính của bản phác thảo, nhưng chuyển thành hình ảnh chân thật. Có thể yêu cầu sử dụng phong cách mong muốn như ảnh hoạt hình 2D/3D.
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy chuyển phác thảo này thành một ảnh chân thật. Các chữ nếu có trong phác thảo chỉ là hướng dẫn chi tiết, không nên xuất hiện trong ảnh kết quả
Giao diện khi thực hành với ChatGPT:
Kết quả trả về từ AI:
Kỹ thuật này giúp hình ảnh do AI tạo ra sát với ý tưởng ban đầu hơn, vì AI không chỉ dựa vào câu lệnh văn bản mà còn có bản phác thảo làm “khung định hướng”. Giá trị của con người cũng thể hiện rõ hơn: người học tưởng tượng, lựa chọn bố cục, phác họa ý tưởng; còn AI hỗ trợ hoàn thiện hình ảnh về màu sắc, chất liệu, ánh sáng và phong cách.
Với học sinh, đặc biệt là trẻ nhỏ, hoạt động này thường tạo hứng thú rất lớn vì các em được nhìn thấy trí tưởng tượng và nét vẽ của mình biến thành một hình ảnh sinh động, từ đó khuyến khích sự sáng tạo, tự tin thể hiện ý tưởng và học tập qua trải nghiệm.
4.2. Tạo nhạc và bài hát giáo dục
Biến những kiến thức khô khan như quy tắc an toàn, công thức, thuật ngữ hay các bước trong một quy trình thành bài hát vui nhộn sẽ giúp học sinh ghi nhớ tốt hơn, hứng thú hơn và dễ tiếp cận các nội dung phức tạp. Nhờ giai điệu, vần điệu và sự lặp lại, thông tin có thể được lưu giữ trong trí nhớ dài hạn hiệu quả hơn so với việc học thuộc lòng đơn thuần.
Thầy cô có thể dùng công cụ AI để:
- Tạo bài hát khởi động lớp học, giúp học sinh bắt đầu tiết học trong tâm thế vui vẻ.
- Sáng tác bài hát cổ động cho các hoạt động nhóm, trò chơi hoặc nhiệm vụ học tập.
- Tạo bài hát tiếng Anh cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học, giúp các em học từ vựng một cách tự nhiên, vui nhộn.
- Sáng tác bài hát theo các chủ đề quen thuộc như mùa, động vật, nghề nghiệp, lễ hội, an toàn giao thông hoặc bảo vệ môi trường.
- Biến ý tưởng, danh sách từ vựng hoặc nội dung bài học thành lời bài hát mà không cần giáo viên có kinh nghiệm sáng tác.
Công cụ tạo nhạc của Gemini là một tính năng mạnh mẽ được tích hợp sẵn, cho phép thầy cô tạo ra một bài hát hoàn chỉnh (bao gồm cả nhạc nền lẫn lời hát) chỉ từ một yêu cầu bằng văn bản. Điểm đặc biệt là Gemini hiểu rất rõ ngữ cảnh giáo dục tiếng Việt, giúp thầy cô vừa có thể biên soạn, tinh chỉnh lời bài hát sao cho chính xác về kiến thức, vừa có thể yêu cầu công cụ này cất giọng hát và phối nhạc ngay trong một cửa sổ trò chuyện duy nhất.
Cách thức tạo một bài hát học tập với Gemini:
- Đăng nhập gemini với tài khoản Google tại đường link: http://gemini.google.com/
- Viết lời bài hát đơn giản, khoảng 4 đến 8 câu, từ ngữ dễ hiểu, có vần điệu. Nếu muốn tiết kiệm thời gian, hãy nhờ chính Gemini viết lời trước bằng lệnh. Sau khi Gemini đưa ra lời bài hát, thầy cô có thể kiểm tra và chỉnh sửa lại cho hoàn toàn chính xác với bài giảng
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy giúp tôi viết một đoạn lời bài hát ngắn, vui nhộn và có vần điệu về [rửa tay trước khi ăn dành cho trẻ mầm non]
Kết quả trả về từ AI:
- Yêu cầu Gemini tạo bài hát. Khi đã chốt được phần lời, thầy cô chỉ cần ra lệnh cho Gemini phối nhạc và hát. Hãy kết hợp lời bài hát cùng phong cách âm nhạc mong muốn trong câu lệnh của mình
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy tạo một bài hát hoàn chỉnh với giọng hát và nhạc nền theo phong cách vui tươi, sử dụng phần lời sau: [Dán đoạn lời bài hát vào đây]
Kết quả trả về từ AI:
4.3. Tạo sách truyện (storybook)
Storybook (sách truyện) là một định dạng nội dung số đa phương tiện, kết hợp văn bản, hình ảnh, giọng đọc và yếu tố tương tác, giống một cuốn “sách lật” kỹ thuật số. Định dạng này rất hiệu quả để trực quan hóa quy trình, khi mỗi trang là một bước có hình minh họa, đồng thời mô phỏng tình huống và tăng hứng thú cho người học.
Google Gemini tích hợp tiện ích Storybook. Thầy cô chỉ cần cung cấp một ý tưởng, Gemini sẽ tự viết cốt truyện, chia trang, tạo hình ảnh minh họa và giọng đọc cho từng trang.
Cách thức tạo Storybook với Gemini:
- Truy cập tính năng Storybook thông qua trình quản lý Gem như trong hình bên dưới
- Chọn chủ đề có tính tuần tự hoặc kể chuyện, chẳng hạn một quy trình từng bước hay một câu chuyện minh họa khái niệm, rồi yêu cầu AI tạo storybook
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Kể một câu chuyện ngắn dành cho học sinh phổ thông về nhà khoa học Michael Faraday và hành trình khám phá hiện tượng cảm ứng điện từ. Câu chuyện bắt đầu khi Faraday tò mò về mối liên hệ giữa nam châm và dòng điện, sau đó ông làm thí nghiệm với cuộn dây, nam châm và kim điện kế. Mỗi trang cần giúp học sinh ghi nhớ rằng dòng điện cảm ứng chỉ xuất hiện khi từ trường qua cuộn dây biến thiên
Kết quả trả về từ AI: Sau vài phút, Gemini tạo một storybook (sách truyện) với giao diện sách lật có giọng đọc đi kèm. Thầy cô có thể gửi cho học sinh bằng cách chia sẻ đường link, hoặc tải về toàn bộ nội dung dưới định dạng PDF.
4.4. Tạo video minh họa bằng AI
Video là loại học liệu số rất hữu ích để thể hiện trực quan các quy trình, thao tác, hiện tượng và kỹ năng thực tế. Tuy nhiên, các tính năng tạo video bằng AI thường tiêu tốn nhiều tài nguyên xử lý, nên phần lớn công cụ chất lượng cao chỉ cung cấp giới hạn cho tài khoản miễn phí hoặc yêu cầu dùng gói trả phí.
Trong khuôn khổ sổ tay này, phần thực hành dưới đây minh hoạ quy trình tạo video bằng Gemini Omni. Lưu ý rằng tính năng tạo video này hiện chỉ có trên tài khoản Gemini Pro.
Quy trình tạo video với Gemini:
Bước 1. Dùng AI để tạo miêu tả kịch bản video
Trước hết, thầy cô dùng ChatGPT, Gemini hoặc một công cụ AI tương tự để viết phần miêu tả kịch bản. Phần này cần nêu rõ bối cảnh, nhân vật, hành động chính, cảm xúc, lời thoại hoặc giọng đọc nếu có, phong cách hình ảnh và mục tiêu bài học.
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy tạo kịch bản video ngắn minh hoạ cảnh Lão Hạc sau khi bán cậu Vàng, để sử dụng minh hoạ cho chương trình giảng dạy Ngữ văn. Mô tả bối cảnh, cảm xúc nhân vật, nhịp quay và hội thoại tiếng Việt ngắn giữa Lão Hạc với ông giáo.
Kết quả trả về từ AI: Thầy cô hãy kiểm tra và điều chỉnh thêm nếu cần, chẳng hạn như yêu cầu không đưa logo của đài truyền hình nào vào video để tránh vi phạm bản quyền. Có thể điều chỉnh thêm độ dài, phong cách hình ảnh, lời thoại để phù hợp đối tượng học sinh.
Bước 2. Dùng Gemini để tạo video
Sau khi có miêu tả kịch bản, thầy cô đưa nội dung đó vào Gemini và bật tính năng tạo video.
Kết quả trả về từ AI:
Tạo video minh hoạ từ hình ảnh trong sách giáo khoa. Thầy cô có thể chọn một hình hoặc chuỗi hình có giá trị sư phạm, chụp hoặc quét rõ nét trong phạm vi được phép, rồi dùng hình đó làm ảnh tham chiếu để AI tạo chuyển động nhẹ, phóng to chi tiết, thêm nhãn hoặc lời thuyết minh. Kịch bản cần bám sát kiến thức trong sách, không làm cho chuyển động hư cấu bị hiểu nhầm là sự kiện hoặc hiện tượng đã được ghi nhận. Sau khi tạo, giáo viên cần đối chiếu từng chi tiết với trang sách gốc trước khi trình chiếu.
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Từ hình minh họa vòng đời của bướm được đính kèm, hãy tạo một video ngắn, trong đó lần lượt làm nổi bật các giai đoạn trứng, sâu bướm, nhộng và bướm trưởng thành, kèm lời thuyết minh ngắn. Video cần sinh động, cuốn hút, chữ trong video phải đúng chính tả tiếng Việt.
Ảnh đính kèm: hình ảnh từ SGK Khoa học 5, Kết nối tri thức với cuộc sống (Vũ Văn Hùng và cộng sự, 2024), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Kết quả trả về từ AI:
4.5. Tạo mô phỏng và trò chơi học tập
Đây là một trong những ứng dụng ấn tượng của AI trong dạy học. “Lập trình bằng mô tả” (vibe coding) là cách tạo sản phẩm số như website nhỏ, trò chơi, mô phỏng hay hoạt động tương tác mà thầy cô không cần tự viết code: thầy cô mô tả ý tưởng, còn AI hỗ trợ tạo mã nguồn. Trong giáo dục, các mô phỏng giúp học sinh quan sát quy trình, thực hành an toàn những tình huống có rủi ro, củng cố kiến thức và tăng hứng thú học tập.
Google Antigravity là một nền tảng tác tử mạnh mẽ, có thể dùng để xây dựng ứng dụng và tự động hóa quy trình công việc. Điểm đặc biệt là nó cho phép người không biết lập trình vẫn tạo được nguyên mẫu giải pháp và tự động hóa các tác vụ chuyên môn chỉ bằng ngôn ngữ tự nhiên. Chẳng hạn như Google Antigravity có thể được dùng để tạo các công cụ hoặc sản phẩm học tập nhỏ dưới dạng file HTML. Ưu điểm của cách này là thầy cô có thể lưu file trên máy tính, mở trực tiếp bằng trình duyệt và sử dụng offline mà không cần đăng lên web.
Cài đặt:
Tải và cài đặt Antigravity từ trang chính thức antigravity.google, có bản cho Windows, macOS và Linux.
Cách thức sử dụng Google Antigravity để tạo ứng dụng
- Tạo một thư mục dự án mới trên máy tính để lưu riêng toàn bộ file của ứng dụng. Việc này nhằm bảo đảm an toàn, vì Google Antigravity hoạt động như một AI tác tử, tức hệ thống có thể tự thực hiện nhiều bước để đọc, chỉnh sửa hoặc xóa các file bên trong thư mục.
Giữ chế độ “Default” (để yêu cầu AI phải xin phép nếu muốn truy xuất ra ngoài thư mục làm việc) và chọn “Next”.
- Mở Google Antigravity và chọn đúng thư mục dự án vừa tạo. Viết câu lệnh mô tả trò chơi hoặc mô phỏng cần tạo, gồm chủ đề, đối tượng học sinh, số câu hỏi hoặc các bước tương tác, phản hồi đúng sai và phong cách giao diện. Yêu cầu AI tạo sản phẩm dưới dạng một file HTML duy nhất, có thể chạy offline. Thầy cô có thể lần lượt thử từng prompt trong hai mẫu prompt ví dụ sau đây:
● ● ● CÂU LỆNH MẪU
Hãy tạo một mô phỏng tương tác bằng HTML, CSS và JavaScript về chủ đề “Vòng tuần hoàn của nước” cho học sinh lớp 5. Mô phỏng gồm các bước: bốc hơi, ngưng tụ, tạo mây, mưa và nước chảy về sông hồ. Học sinh có thể bấm vào từng bước để xem hình minh họa đơn giản và giải thích ngắn gọn. Có nút “Bắt đầu”, “Tiếp theo”, “Làm lại”, giao diện sinh động, dễ hiểu, phù hợp với học sinh tiểu học. Hãy tạo thành một file index.html duy nhất, chạy offline, không dùng thư viện online, ảnh online hoặc tài nguyên cần Internet.
Giao diện khi dán câu lệnh vào cửa sổ làm việc của Antigravity như ảnh bên dưới. Lưu ý nên lựa chọn sử dụng các mô hình AI cao cấp như Gemini 3.1 Pro hoặc Claude Opus 4.6 để kết quả có chất lượng tốt cho các yêu cầu phức tạp. Đối với các yêu cầu phức tạp, Antigravity sẽ lập kế hoạch để thầy cô xem trước; nếu thấy hợp lý thì mới yêu cầu thực hiện.
- Chờ đến khi hoàn tất rồi mở file index.html bằng trình duyệt để kiểm tra và chạy thử. Nếu cần, yêu cầu AI chỉnh lại giao diện, nội dung, mức độ.
Kết quả trả về từ AI:
- Lưu file HTML vào máy tính. Khi cần sử dụng, thầy cô chỉ cần nhấp đúp vào file để mở bằng trình duyệt, kể cả khi không có Internet.
4.6. Lưu ý về bản quyền, an toàn và đạo đức
Khả năng tạo nội dung dễ dàng luôn đi kèm trách nhiệm tương xứng. Khi tạo và sử dụng học liệu số bằng AI, thầy cô cần ghi nhớ:
- Bản quyền: Không tự ý chỉnh sửa, đăng tải công khai hoặc phân phối lại nội dung có bản quyền khi chưa được cho phép từ tác giả.
- Phong cách đặc trưng: tránh sao chép phong cách đặc trưng của một nghệ sĩ hay thương hiệu còn được bảo hộ, và ưu tiên phong cách chung, trung tính.
- Quyền hình ảnh cá nhân: không tạo hoặc chỉnh sửa ảnh khuôn mặt người thật khi chưa được phép.
- An toàn cho học sinh: kiểm duyệt mọi nội dung gồm ảnh, nhạc, video và trò chơi trước khi đưa đến học sinh, bảo đảm phù hợp lứa tuổi.
- Minh bạch: khi phù hợp, hãy cho học sinh biết sản phẩm được tạo bằng AI, để các em học cách dùng công nghệ có trách nhiệm.
- Bảo mật dữ liệu: thận trọng khi tải tài liệu hay thông tin cá nhân của học sinh lên các nền tảng AI.
Lưu ý về ngôn ngữ trong sản phẩm do AI tạo ra
Nhiều công cụ AI hiện nay hoạt động tốt hơn với tiếng Anh so với các ngôn ngữ khác, do dữ liệu huấn luyện bằng tiếng Anh thường phong phú và có mức độ đại diện cao hơn. Với những ngôn ngữ ít tài nguyên, ngôn ngữ địa phương hoặc phương ngữ, AI có thể dịch “đúng chữ” nhưng sai sắc thái, sai vùng miền, hoặc làm phẳng những khác biệt văn hóa và cách diễn đạt tự nhiên (Lovenia và cộng sự, 2024). Vì vậy, khi sử dụng nội dung do AI tạo ra, thầy cô cần kiểm tra lại cách diễn đạt để bảo đảm ngôn ngữ tự nhiên, phù hợp với bối cảnh văn hóa, vùng miền và trình độ của học sinh. Một số cách làm đơn giản có thể áp dụng trong lớp học, chẳng hạn như:
- Hãy xem AI như một bản nháp ngôn ngữ, không phải “thẩm quyền cuối cùng” về cách diễn đạt; bước cuối luôn do giáo viên chỉnh theo vốn từ và văn cảnh của lớp.
- Hoạt động “dịch rồi phản biện”: học sinh nhập một đoạn tiếng Việt, nhận bản dịch của AI, rồi đánh dấu những chỗ nghe “không giống người địa phương” hoặc sai văn cảnh.
Tận dụng học liệu mở kết hợp với AI
UNESCO định nghĩa Học liệu mở (Open Educational Resources, OER) là tài liệu dạy, học và nghiên cứu ở bất kỳ định dạng nào, thuộc phạm vi công cộng hoặc được cấp phép mở để truy cập, tái sử dụng, điều chỉnh và phân phối lại miễn phí (UNESCO, n.d.). Đây là “đòn bẩy” quan trọng giúp thầy cô giảm chi phí, dịch và bản địa hóa tài liệu cho lớp mình.
Quy trình kết hợp OER với AI: chọn một nguồn mở, nhờ AI tóm tắt hoặc chuyển mức độ đọc cho phù hợp; sau đó giáo viên bản địa hóa ví dụ, rồi gắn lại giấy phép và chia sẻ trong tổ chuyên môn. Ví dụ, một giáo viên Khoa học có thể lấy OER về vòng tuần hoàn của nước, nhờ AI đơn giản hóa từ vựng cho lớp 4, sau đó đổi ví dụ sang mưa mùa hay xâm nhập mặn ở địa phương.
Kết luận chương
Trong chương này, chúng ta đã cùng khám phá một “xưởng sáng tạo số” trong tầm tay mỗi giáo viên: hình ảnh, âm nhạc, giọng đọc và hội thoại, sách tương tác, video, cùng trò chơi và mô phỏng. Mỗi loại học liệu đều được trình bày theo quy trình từng bước có thể làm theo ngay. Mục tiêu không phải là khoe công nghệ, mà là biến những nội dung khô khan thành trải nghiệm học tập sinh động hơn.
Đi cùng khả năng sáng tạo ấy là trách nhiệm về bản quyền, an toàn và đạo đức. Thầy cô hãy nhớ rằng AI cung cấp chất liệu, còn ý tưởng sư phạm và sự kiểm duyệt của người thầy mới quyết định giá trị giáo dục của sản phẩm.
Tài liệu tham khảo
- Lovenia, H., Mahendra, R., Akbar, S. M., và cộng sự. (2024). SEACrowd: A multilingual multimodal data hub and benchmark suite for Southeast Asian languages. arXiv. https://arxiv.org/abs/2406.10118
- UNESCO. (n.d.). Open educational resources (OER). UNESCO. https://www.unesco.org/en/open-educational-resources
- Vũ Văn Hùng, Phan Thanh Hà, Hà Thị Lan Hương, Nguyễn Thị Hồng Liên, Ngô Diệu Nga, Nguyễn Thị Thanh Phúc, Đào Thị Sen. (2024). Khoa học 5 (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống). Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.