GIỚI THIỆU CHUNG
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh, đang tác động ngày càng rõ đến giáo dục. Các công cụ AI có thể hỗ trợ giáo viên trong nhiều công việc thường ngày như tìm kiếm và phân tích thông tin, soạn bài, tạo câu hỏi, thiết kế học liệu, phản hồi học tập, quản lý lớp học và tự bồi dưỡng chuyên môn. Tuy nhiên, AI cũng đặt ra những thách thức mới về kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm công bằng, tôn trọng bản quyền và duy trì vai trò chuyên môn của nhà giáo.
Sổ tay được xây dựng trên cơ sở tham khảo các định hướng, khung năng lực và tài liệu uy tín trong nước và quốc tế về chuyển đổi số, năng lực số và ứng dụng AI trong giáo dục, trong đó có các khung năng lực số của Bộ Giáo dục và Đào tạo, khung năng lực AI cho giáo viên và người học của UNESCO, cùng các báo cáo, khuyến nghị liên quan của OECD và một số cơ quan giáo dục quốc tế.
Từ các định hướng đó, sổ tay được phát triển theo quan điểm thực hành, dễ tiếp cận, lấy con người làm trung tâm và sử dụng AI có trách nhiệm. Tài liệu không khuyến khích sử dụng AI như một công cụ thay thế người thầy, mà xem AI như một trợ lý hỗ trợ quá trình chuẩn bị, tổ chức và cải thiện hoạt động giáo dục. Mọi sản phẩm do AI tạo ra đều cần được giáo viên kiểm chứng, điều chỉnh và quyết định sử dụng dựa trên mục tiêu giáo dục, đặc điểm học sinh, bối cảnh nhà trường và yêu cầu của chương trình.
Sổ tay được phát triển dành cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục các cấp, từ mầm non đến phổ thông. Trong từng chủ đề, tài liệu giới thiệu các cách thức ứng dụng kèm theo ví dụ minh họa trong một số môn học hoặc cấp học cụ thể nhằm giúp thầy cô dễ hình dung và vận dụng. Các ví dụ này mang tính gợi ý và có thể được áp dụng tương tự cho những môn học, cấp học và bối cảnh giáo dục khác. Thầy cô có thể linh hoạt điều chỉnh mục tiêu, nội dung, mức độ và hình thức triển khai để phù hợp với đặc điểm người học, yêu cầu của môn học, cấp học và điều kiện thực tế tại đơn vị mình.
Mục tiêu của sổ tay
Sổ tay nhằm hỗ trợ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục với các mục tiêu quan trọng:
- Hiểu nền tảng về trí tuệ nhân tạo (AI) và AI tạo sinh, bao gồm khái niệm, cơ chế hoạt động, khả năng, giới hạn và cách khai thác AI thông qua lựa chọn công cụ phù hợp, viết câu lệnh hiệu quả.
- Ứng dụng AI trong các công việc dạy học cốt lõi, như xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế bài giảng, kiểm tra đánh giá và phát triển học liệu số.
- Khai thác AI để hỗ trợ, cá nhân hóa và quản lý hoạt động học tập, đồng thời hỗ trợ một số công việc quản lý trong nhà trường.
- Sử dụng AI để phát triển chuyên môn và năng lực số, phù hợp với các định hướng, khung năng lực dành cho nhà giáo và người học.
- Nhận diện và phòng ngừa rủi ro khi sử dụng AI, bao gồm sai lệch thông tin, thiên vị, quyền riêng tư, bản quyền, gian lận học thuật và sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ.
- Hình thành cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, trong đó nhà giáo giữ vai trò định hướng, kiểm chứng, điều chỉnh, chịu trách nhiệm cuối cùng và hướng dẫn học sinh sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm.
Nội dung sổ tay được đề xuất, phát triển và biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia từ Đại học RMIT Việt Nam trong lĩnh vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Thầy cô có thể tìm hiểu thêm về đội ngũ dự án qua đường liên kết www.rmit.edu.vn/vi/eeai. Sổ tay được phát triển dưới sự định hướng chỉ đạo, góp ý điều chỉnh và thẩm định của Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Cấu trúc sổ tay
Sổ tay gồm 6 chương, được sắp xếp theo mạch từ nhận thức nền tảng đến thực hành ứng dụng và phát triển năng lực nghề nghiệp.
Chương 1. Tổng quan và phương thức ứng dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm cho nhà giáo.
Chương này giới thiệu bản chất của AI và AI tạo sinh, các nhóm công cụ AI phổ biến trong giáo dục, kỹ thuật viết câu lệnh, vai trò của nhà giáo trong thời đại AI, cùng các nguyên tắc đạo đức, an toàn và trách nhiệm khi sử dụng AI.
Chương 2. Ứng dụng AI để xây dựng kế hoạch bài dạy và bài giảng.
Chương này hướng dẫn thầy cô sử dụng AI để lên ý tưởng, xây dựng kế hoạch bài dạy, tạo bài giảng trình chiếu, thiết kế hoạt động học tập, vận dụng các phương pháp sư phạm và kiểm chứng nội dung trước khi đưa vào lớp học.
Chương 3. Ứng dụng AI trong thiết kế kiểm tra, đánh giá.
Chương này tập trung vào việc khai thác AI để tạo câu hỏi trắc nghiệm, tự luận, ma trận đề, đáp án, hướng dẫn chấm, rubric và phản hồi học tập, đồng thời nhấn mạnh vai trò kiểm chứng của giáo viên và các lưu ý về gian lận trong kiểm tra, thi cử.
Chương 4. Ứng dụng AI để xây dựng học liệu số.
Chương này giới thiệu cách dùng AI để tạo hình ảnh, poster, infographic, bài hát, câu chuyện, video, mô phỏng và trò chơi học tập, kèm các lưu ý về bản quyền, an toàn và đạo đức khi tạo học liệu số.
Chương 5. Ứng dụng AI trong hỗ trợ, quản lý học tập và quản trị nhà trường.
Chương này trình bày cách AI có thể hỗ trợ xây dựng lớp học số, xuất bản bài học, hỗ trợ học sinh tương tác với trợ lý AI, theo dõi tiến độ học tập, phát hiện học sinh cần hỗ trợ và tạo học liệu tự học đa phương thức.
Chương 6. Phát triển chuyên môn và năng lực nhà giáo trong thời đại AI.
Chương này mở rộng việc sử dụng AI sang tự học, hỏi đáp bằng giọng nói, phân tích tài liệu với NotebookLM, nghiên cứu sâu, nghiên cứu khoa học sư phạm, phát triển chuyên môn và nâng cao năng lực số cho giáo viên, người học
Với cấu trúc trên, sổ tay được thiết kế như một tài liệu đồng hành để thầy cô có thể đọc, thực hành và vận dụng linh hoạt theo môn học, cấp học và bối cảnh nhà trường. Qua từng nội dung, thầy cô được khuyến khích thử nghiệm từng bước, kiểm chứng kết quả do AI tạo ra và sử dụng AI một cách hiệu quả, an toàn, có trách nhiệm.