Bệnh dịch tả heo Châu Phi (africa swine fever), dấu hiệu nhận biết và cách phòng, chống

Theo báo cáo của Tổ chức Nông Lương - Liên Hiệp Quốc (FAO), từ đầu năm 2017 đến tháng 4 năm 2019, đã có 21 quốc gia công bố có dịch tả heo Châu Phi (ASF), gồm: Bỉ, Bulgaria, Cộng hòa Chad, Trung Quốc, Cote D’Ivoire, Cộng hòa Séc, Estonia, Hungary, Kenya, Latvia, Litva, Moldova, Nigieria, Ba Lan, Romania, Nga, Nam Phi, Ukraina, Zambia, Cambodia và Việt Nam. Riêng Trung Quốc, tính từ đầu tháng 8 năm 2018 đến nay, đã phát hiện 114 ổ dịch tại 28 tỉnh, thành phố và có trên 950 nghìn con heo bị tiêu hủy. Để ứng phó với ASF, Chính phủ nước này đã ban hành và thực thi nhiều biện pháp mạnh như: thiết lập vùng dịch bán kính 3 km và vùng đệm 10 km xung quanh vùng dịch; cấm cho heo ăn thức ăn thừa chưa qua xử lý nhiệt; tiêu hủy toàn bộ heo trong vùng dịch và nâng mức đền bù từ 115 USD/con lên 175 USD/con (không phân biệt heo lớn, heo nhỏ); đóng cửa các chợ mua bán động vật sống; cấm vận chuyển heo sống và thịt heo ở các tỉnh có dịch… Tuy nhiên, dù đã áp dụng nhiều giải pháp, nhưng nguy cơ bùng phát những ổ dịch mới ở Trung Quốc là rất cao.

Tại Việt Nam, từ đầu năm 2019 dịch tả heo châu phi đã xảy ra tại 476 xã, 91 huyện của 23 tỉnh, thành phố (với hơn 73.000 con heo bị tiêu hủy) và có nguy cơ lan rộng đến cả 3 vùng trọng điểm (Miền trung, Đông Nam bộ và Tây Nam bộ).

 

 

 

Tại Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có khoảng 253.283 con heo (Cục Thống kê, 2018) được nuôi với hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ, hộ gia đình. Theo nhận định từ các chuyên gia của FAO, tình hình dịch tả heo châu phi xảy ra và nghiêm trọng hơn ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, điều kiện vệ sinh và an toàn sinh học không đảm bảo; bệnh sẽ diễn biến phức tạp và có nguy cơ lan rộng. Do đó, hiểu biết rõ về nguyên nhân gây bệnh và cách phòng chống sẽ giúp phát hiện nhanh và phản ứng kịp thời khi có dịch bệnh xảy ra.

 

ASF là bệnh do virus xảy ra trên heo nhà và heo rừng. Trong đó, ve mềm là véc tơ truyền bệnh và hiện nay virus gây bệnh thuộc Genotype 2 (là type có độc lực cao gây bệnh ở Trung Quốc và Việt Nam). Thời gian tồn tại của virus rất lâu trong các điều kiện khác nhau như: trong thịt: >100 ngày, trong phân: 11 ngày và trong các khu chuồng có heo bệnh là 30 ngày. Virus xâm nhập vào trại chăn nuôi qua các con đường sau: thức ăn thừa; dụng cụ hoặc phương tiện vận chuyển chứa mầm bệnh; heo mang mầm bệnh… Heo bị bệnh có những biểu hiện sau: sốt cao (>410C), hôn mê, không di chuyển, bỏ ăn, xuất huyết vành tai, chết đột ngột (tỷ lệ chết do bệnh lên tới 100%).

Hình 1: Heo sốt cao , bỏ ăn (nguồn: The Pirbright Institute)

Hình 2: Bệnh tích mổ khám heo bệnh: Lách sưng, xuất huyết; thận xuất huyết điểm.(nguồn: The Pirbright Institute)

ASF sẽ bắt đầu với các ca bệnh lẻ tẻ, lây lan chậm, chết rải rác xuất hiện phổ biến ở hầu hết các trại; điều này có thể dẫn đến phát hiện chậm. ASF sẽ gây chết heo ở tất cả mọi lứa tuổi. Bệnh không có vắc xin phòng bệnh, nhưng không gây bệnh cho người.

Cách phòng bệnh

Để phòng bệnh ASF thì cần hiểu rõ các yếu tố nguy cơ: theo thống kê từ từ các ổ dịch trước đây có 3 nguyên nhân chính làm dịch bệnh xảy ra là:

- 46% do con người, phương tiện đi lại ra vào trại và không áp dụng các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi; 

- 34% do sử dụng thức ăn thừa từ các hàng quán;

- 19% do vận chuyển động vật và sản phẩm động vật;

- 1% là do các nguyên nhân khác.

Phòng ngừa tại trại bằng cách:

Không cho heo ăn thức ăn thừa (nếu nhất thiết phải cho ăn, cần phải nấu chín trong khoảng 20-30 phút); ra vào trại phải thay đổi quần áo, giầy/ủng; kiểm soát chặt chẽ tại điểm ra/vào trại, phun xịt thuốc sát trùng thường xuyên.

Hình 3: Phun thuốc sát trùng chuồng trại

Người chăn nuôi phải thường xuyên giám sát sức khỏe của đàn vật nuôi. Báo cáo cho cơ quan thú y khi phát hiện gia súc có những dấu hiệu bất thường xảy ra. Khi nhận được tin báo nghi ngờ bệnh ASF (heo sốt cao và chết), cán bộ thú y sẽ đến kiểm tra tại trại/hộ chăn nuôi; thu thập thông tin dịch tễ; quan sát triệu chứng lâm sàng lấy mẫu xét nghiệm. Nếu xác định dịch bệnh ASF thì khoanh vùng dịch và thực hiện các biện pháp khống chế như: tiêu hủy gia súc mắc bệnh, vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại; nghiêm cấm việc vận chuyển động vật, sản phẩm động vật ra vào vùng dịch theo hướng dẫn tại Thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT ngày ngày 31/5/2016 quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn. Hỗ trợ thiệt hại cho người chăn nuôi khi có heo bị tiêu hủy là 38.000 đồng/kg theo Quyết định số 11/2018/QĐ-UBND ngày 14/5/2018 của UBND tỉnh Đồng Tháp về việc quy định mức hỗ trợ sản xuất nông nghiệp để khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Hình 4: Tiêu hủy heo bệnh

Ưu tiên chọn địa điểm xử lý ngay tại trại, hạn chế tối đa việc vận chuyển, nhằm giảm bớt chi phí và hạn chế mầm bệnh lây lan.

Kiểm soát chặt chẽ, không cho gia súc vận chuyển ra, vào vùng dịch.

Heo có biểu hiện lâm sàng khỏe mạnh được phép giết mổ tiêu thụ ngay tại vùng dịch, nhưng không khuyến khích. Nếu heo muốn vận chuyển ra khỏi vùng dịch thì phải được lấy mẫu (máu kháng đông) xét nghiệm bằng kỹ thuật Real-time PCR, nếu âm tính thì được vận chuyển. Chi phí xét nghiệm do người chăn nuôi tự chi trả.

Sau 30 ngày nếu không phát sinh thêm ổ dịch mới và đã thực hiện triệt để các biện pháp như tiêu hủy gia súc mắc bệnh, vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại thì công bố hết dịch.

Ngoài ra, cần tăng cường công tác truyền thông giúp người chăn nuôi hiểu đúng về bệnh dịch tả heo châu phi và thực hành tốt chăn nuôi an toàn sinh học.

Thực hiện đồng loạt các giải pháp trên sẽ góp phần kiểm soát và ngăn chặn có hiệu quả tình hình bệnh dịch tả heo Châu Phi xảy ra trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Ths. Lâm Kim Yến

Giảng viên Trường CĐCĐ Đồng Tháp

 

Liên kết mạng xã hội